Boğaz ağrısı KBB polikliniğine en sık başvurulan şikayetlerden biridir. Çoğu zaman bir soğuk algınlığının parçasıdır ve 5-7 gün içinde kendiliğinden geçer. Bu sürede en çok işe yarayanlar tuzlu su ile gargara, bal, bol ılık sıvı ve nemli bir odadır. Antibiyotik yalnızca bakteriyel enfeksiyonda gerekir, viral boğaz ağrısını hızlandırmaz. Tek taraflı şiddetli ağrı, ağzı açmakta zorlanma, nefes darlığı ya da bir haftayı geçen şikayet varsa beklemek doğru değildir.
Boğaz ağrısına ne iyi gelir?
Nedeni ne olursa olsun evde yapılan birkaç basit şey boğaz ağrısını belirgin şekilde hafifletir. Bunlar hastalığı bir günde bitirmez ama yutkunmayı kolaylaştırır ve iyileşme dönemini daha rahat geçirmenizi sağlar.
Tuzlu su ile gargara
Bir su bardağı ılık suya yarım çay kaşığı tuz karıştırın. 30 saniye kadar gargara yapıp suyu tükürün, bunu günde 3-4 kez tekrarlayabilirsiniz. Tuzlu su boğazdaki şişliği azaltır ve biriken salgıyı temizler. Suyun çok sıcak olmamasına dikkat edin, zaten tahriş olmuş doku sıcaktan daha çok rahatsız olur.
Bal
Bir tatlı kaşığı bal tek başına ya da ılık bir bitki çayına katılarak alınabilir. Bal boğaz yüzeyini kaplar ve tahrişi azaltır. Gece öksürüğüyle birlikte olan boğaz ağrısında özellikle rahatlatıcıdır. Bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir.
Bol sıvı ve nemli hava
Boğaz kurudukça ağrı artar. Gün içinde ılık su, ıhlamur, papatya çayı ya da çorba gibi sıvıları sık sık için. Kaloriferli, kuru odada uyuyanlar sabahları boğaz ağrısının daha şiddetli olduğunu fark eder. Bu durumda odaya nemlendirici koymak ya da kalorifer üzerine ıslak bir havlu sermek işe yarar.
Pastiller ve boğaz spreyleri
Eczanede satılan pastil ve spreyler boğazı kısa süreliğine rahatlatır, ancak altta yatan nedeni tedavi etmez. İçinde lokal uyuşturucu bulunan spreyler küçük çocuklarda ve uzun süreli kullanımda doktora danışmadan kullanılmamalıdır.
Sesi dinlendirmek
Boğaz ağrısına ses kısıklığı eşlik ediyorsa bir iki gün az konuşmak iyileşmeyi hızlandırır. Fısıldamak sanıldığının aksine ses tellerini daha çok zorlar; normal tonda ve az konuşmak daha doğrudur. Bu dönemde sigara ve sigara dumanı olan ortamlardan uzak durulmalıdır.
Boğaz ağrısı nasıl geçer?
Boğaz ağrısının nasıl geçeceği, nedenin virüs mü bakteri mi olduğuna bağlıdır. Tedavi bu ayrıma göre tamamen değişir.
Erişkinlerde boğaz ağrılarının büyük çoğunluğu viraldir. Burun akıntısı, hapşırma, öksürük ve ses kısıklığıyla birlikte başlayan boğaz ağrısı genellikle virüs kaynaklıdır. Bu tabloda antibiyotiğin faydası yoktur. Vücut enfeksiyonu kendisi yener ve ağrı 5-7 gün içinde geçer.
Bakteriyel boğaz enfeksiyonunun en sık nedeni A grubu streptokoktur ve çocuklarda erişkinlere göre daha sık görülür. Öksürüğün olmaması, yüksek ateş, bademciklerde beyaz iltihap noktaları ve boyunda şiş, basınca hassas lenf bezleri bakteriyel enfeksiyonu düşündürür. Tanı boğazdan alınan hızlı test ya da kültürle konur. Antibiyotik başlandıysa şikayetler 2-3 günde geçse bile reçete edilen süre tamamlanmalıdır. Yarıda bırakılan tedavi hastalığın geri dönmesine, nadiren de eklemleri ve kalbi etkileyen akut romatizmal ateşe yol açabilir.
Boğaz ağrısı kaç günde geçer?
Viral boğaz ağrısı çoğunlukla 3-7 gün içinde geçer. Ağrı genellikle ilk 2-3 günde en şiddetlidir, sonra her gün biraz daha azalır. Streptokok enfeksiyonunda uygun antibiyotik başlandıktan 24-48 saat sonra belirgin rahatlama olur.
Bir haftayı geçen, iyileşip yeniden kötüleşen ya da her gün aynı şiddette süren boğaz ağrısı basit bir soğuk algınlığı gibi görülmemelidir. İki üç haftadır devam eden boğaz ağrısında reflü, geniz akıntısı ve sinüzit gibi kronik nedenler araştırılır.
Boğaz ağrısı neden olur?
En sık neden üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Bunun dışında muayenede sık karşılaştığım nedenler şunlardır:
- Reflü. Mide asidinin gece boğaza ulaşması özellikle sabahları yanma tarzında ağrı yapar. Reflüde boğazda bir şey varmış hissi de sık görülür.
- Geniz akıntısı. Sinüzit ya da alerjik rinit nedeniyle burnun arkasından boğaza süzülen akıntı boğazı sürekli tahriş eder.
- Ağız açık uyumak. Burnu tıkalı olan kişi geceyi ağızdan nefes alarak geçirir ve sabah boğazı kurumuş halde uyanır.
- Kuru hava, sigara ve sigara dumanı.
- Sesi uzun süre ya da bağırarak kullanmak.
- Bademcik şişmesi ve bademcik iltihabı.
Sabahları boğaz ağrısı neden olur?
Gün içinde geçen ama her sabah yeniden başlayan boğaz ağrısı, bir enfeksiyondan çok gece boyunca olan bir şeye işaret eder. Bu hastaların bir kısmı durumu yıllarca 'sık hasta oluyorum' diye yorumlar.
En sık neden ağız açık uyumaktır. Septum eğriliği, konka büyümesi ya da kronik burun tıkanıklığı olan kişi uykuda farkında olmadan ağızdan nefes alır. Burun, soluduğumuz havayı ısıtıp nemlendiren bir filtre gibi çalışır. Ağızdan nefes alındığında bu filtre devre dışı kalır ve boğaz sabaha kadar kurur. Bu kişilerde çoğunlukla horlama ve sabah ağız kuruluğu da vardır.
Böyle bir durumda pastil ya da gargara geçici olarak rahatlatır, ama şikayet her sabah geri gelir. Kalıcı çözüm burun yolunu açmaktır. Evde yapılabilecekler için burun tıkanıklığına ne iyi gelir yazısına, yapısal nedenler için burun eğriliği ve konka büyümesi sayfalarına bakabilirsiniz.
Sabah boğaz ağrısının ikinci sık nedeni reflüdür. Akşam geç saatte yemek, yatmadan önce çay, kahve ya da alkol almak şikayeti artırır. Yatağın baş tarafını biraz yükseltmek ve son yemeği yatmadan en az 2-3 saat önce yemek bu durumda işe yarar.
Yutkunurken tek taraflı boğaz ağrısı neden olur?
Boğaz ağrısının tek tarafta olması çoğu zaman o taraftaki bademciğin iltihaplanmasından ya da lenf bezinin şişmesinden kaynaklanır ve basit tedaviyle geçer. Ancak tek taraflı ağrı gün geçtikçe artıyorsa dikkatli olmak gerekir.
Bademcik çevresinde apse gelişmesi tek taraflı, çok şiddetli ve kulağa vuran bir ağrı yapar. Hasta ağzını açmakta zorlanır, tükürüğünü yutamaz ve konuşması ağzında sıcak bir şey varmış gibi boğuklaşır. Bu tablo evde geçmez. Apsenin boşaltılması gerekir ve aynı gün KBB muayenesi yapılmalıdır.
Antibiyotikle geçmeyen boğaz ağrısı neden geçmez?
Antibiyotik kullanıldığı halde geçmeyen boğaz ağrısının en sık nedeni, ağrının zaten viral olmasıdır. Antibiyotik virüslere etki etmez ve kullanılması iyileşmeyi hızlandırmaz.
Diğer nedenler arasında antibiyotiğin yarıda bırakılması, apse gelişmesi, mantar enfeksiyonu, reflü ve geniz akıntısı sayılabilir. Uzun süre kortizonlu astım spreyi kullananlarda boğazda mantar enfeksiyonu görülebilir; sprey sonrası ağzı su ile çalkalamak bunu önler. Sigara içen ve ses kısıklığı üç haftadan uzun süren erişkinlerde gırtlağın muayene edilmesi gerekir.
Çocuklarda boğaz ağrısına ne iyi gelir?
Çocuklarda da temel yaklaşım aynıdır: bol sıvı, ılık ve yumuşak yiyecekler, nemli bir oda. Gargara yapabilecek yaştaki çocuklar tuzlu su ile gargara yapabilir. Bir yaşından büyük çocuklara bal verilebilir.
Streptokok enfeksiyonu çocuklarda daha sık görüldüğü için yüksek ateşle birlikte olan ve öksürüğün eşlik etmediği boğaz ağrısında çocuk mutlaka muayene edilmelidir. Sık tekrarlayan bademcik iltihabı, horlama ve ağzı açık uyuma varsa geniz eti ve bademcik büyüklüğü birlikte değerlendirilir.
Boğaz ağrısında ne zaman doktora gidilmeli?
Boğaz ağrısının çoğu evde geçer. Aşağıdaki durumlarda ise beklemeden muayene olmak gerekir:
- Nefes almakta zorlanma ya da hırıltılı solunum,
- Tükürüğü yutamama, ağızdan salya akması,
- Ağzı açmakta güçlük ve tek tarafta giderek artan şiddetli ağrı,
- 38,5 derecenin üzerinde ve 2-3 günü geçen ateş,
- Boyunda şişlik ya da ele gelen kitle,
- Bir haftadan uzun süren boğaz ağrısı,
- Üç haftadan uzun süren ses kısıklığı,
- Tükürükte ya da balgamda kan.
İlk iki durum acildir; bu şikayetlerde en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Geçmeyen ya da sık tekrarlayan boğaz ağrısı, özellikle burun tıkanıklığı ve horlamayla birlikteyse Antalya'da Op. Dr. Ümit Küçüktepe ile iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, muayenenin yerini tutmaz.
Sık Sorulan Sorular
İkisi de rahatlatabilir, hangisinin daha iyi geldiği kişiden kişiye değişir. Ilık içecekler boğazı yumuşatır ve salgıları inceltir. Soğuk su ya da dondurma kısa süreli uyuşturma etkisiyle yutkunmayı kolaylaştırır. Kaçınılması gereken çok sıcak içeceklerdir, çünkü iltihaplı dokuyu daha da tahriş eder.
Bal boğaz yüzeyini kaplayarak tahrişi azaltır ve özellikle öksürükle birlikte olan boğaz ağrısında rahatlama sağlar. Tek başına ya da ılık bir bitki çayına katılarak bir tatlı kaşığı kadar alınabilir. Bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir.
Ilık suya ya da çaya birkaç damla limon eklemek çoğu kişiyi rahatlatır. Ancak reflüsü olanlarda limon gibi asidik içecekler yanmayı artırabilir. Sabahları olan, yanma tarzındaki boğaz ağrısında limonu azaltmak daha doğrudur.
Virüs ya da bakteriye bağlı boğaz ağrısı bulaşıcıdır; öksürük, hapşırık ve ortak kullanılan eşyalar yoluyla geçer. Streptokok enfeksiyonunda antibiyotik başlandıktan yaklaşık 24 saat sonra bulaştırıcılık büyük ölçüde azalır. Reflü, kuru hava ya da ağız açık uyumaya bağlı boğaz ağrısı ise bulaşıcı değildir.
Boğaz ve kulak aynı sinirlerden duyu alır. Bu yüzden kulakta bir sorun olmadığı halde yutkunurken kulak ağrısı hissedilebilir. Tek taraflı şiddetli boğaz ağrısı kulağa vuruyor ve ağzı açmakta zorlanma varsa bademcik çevresinde apse gelişmiş olabilir, muayene geciktirilmemelidir.
Çoğu boğaz ağrısında antibiyotik gerekmez, çünkü nedeni virüstür. Antibiyotiğe yalnızca streptokok gibi bakteriyel bir enfeksiyon düşünüldüğünde, muayene ve gerekirse boğaz testiyle karar verilir. Evde kalan antibiyotikleri kendi başına kullanmak işe yaramaz ve ilaç direncine yol açar.
Hamilelikte tuzlu su ile gargara, bal, bol ılık sıvı ve nemli oda güvenle uygulanabilir. Pastil, sprey ve ateş düşürücüler dahil her türlü ilaç için önce doktora danışılmalıdır. Yüksek ateşle birlikte olan boğaz ağrısında gecikmeden muayene olmak gerekir.
Kısa süren ve soğuk algınlığıyla birlikte olan boğaz ağrısında aile hekimi yeterlidir. Tekrarlayan, bir haftayı geçen, tek taraflı olan ya da ses kısıklığı ve burun tıkanıklığıyla birlikte seyreden boğaz ağrısında Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanına başvurulmalıdır. Çocuklarda ilk başvuru çocuk doktoruna yapılabilir.
