Evde Vertigo Egzersizleri: Brandt-Daroff ve Epley Manevrası Nasıl Yapılır?

Evde yapılan vertigo egzersizleri, kulak kristali oynamasına (BPPV) bağlı baş dönmesinde işe yarar. En bilinen iki yöntem Brandt-Daroff egzersizi ve Epley manevrasıdır. Brandt-Daroff her iki tarafa yapılır, hangi kulakta sorun olduğunu bilmeyi gerektirmez ve 2 hafta boyunca günde 3 set uygulanır. Epley manevrası daha hızlı sonuç verir, ancak doğru kulağa yapılması gerekir. Egzersizler sırasında baş dönmesinin kısa süreliğine artması normaldir; bu yüzden ilk denemelerde yanınızda birinin bulunması önerilir.

Evde vertigo egzersizleri kimlere iyi gelir?

Bu egzersizler yalnızca kulak kristali oynamasında etkilidir. Kulak kristali oynamasında baş dönmesi yatakta dönerken, yataktan kalkarken, yukarı bakarken ya da öne eğilirken başlar ve çoğunlukla bir dakikadan kısa sürer. Hareketsizken de günlerce süren baş dönmesi, işitme kaybı ya da kulak çınlamasıyla birlikte gelen ataklar farklı nedenlerden kaynaklanır ve bu egzersizlerle düzelmez. Vertigonun diğer nedenleri ve atağın süresine göre nasıl ayırt edildiği vertigo nasıl geçer yazısında anlatılmıştır.

Brandt-Daroff egzersizi nasıl yapılır?

Brandt-Daroff egzersizinin amacı, baş dönmesini bilerek tetikleyerek hem kristallerin yerinden çıkmasına yardım etmek hem de beynin bu hisse alışmasını sağlamaktır. Yatağın ortasına, ayaklarınız yere değecek şekilde oturun.

1. Başınızı sola doğru yaklaşık 45 derece çevirin.
2. Başınızın açısını bozmadan hızlıca sağ tarafınıza yatın. Burnunuz tavana doğru çapraz bakıyor olmalı.
3. 30 saniye ya da baş dönmesi geçene kadar bu pozisyonda bekleyin.
4. Yavaşça doğrulun ve oturur pozisyonda 30 saniye bekleyin.
5. Bu kez başınızı sağa 45 derece çevirin ve sol tarafınıza yatın. Yine 30 saniye bekleyin.
6. Doğrulun ve 30 saniye oturun.

Her iki tarafa birer kez yatmak 1 tekrar sayılır. Bir set 5 tekrardan oluşur. Setler sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde 3 kez, toplam 2 hafta boyunca yapılır. Hastaların çoğunda şikayetler 10-14 gün içinde belirgin şekilde azalır. Baş dönmesi art arda iki gün hiç tetiklenmiyorsa egzersizlere ara verilebilir.

Epley manevrası evde nasıl yapılır?

Epley manevrası, kristalleri ait oldukları yere geri gönderen bir pozisyon dizisidir. Kulak kristali oynamasının en sık görülen tipinde (arka kanal) tek seansta bile sonuç verebilir. Muayenede uygulandığında hangi kulakta sorun olduğu Dix-Hallpike testiyle belirlenir. Evde uygulanacaksa, yatarken hangi tarafa dönünce baş dönmesi başlıyorsa sorun genellikle o kulaktadır.

Sağ kulak için:

1. Yatağa, sırtınızı yasladığınızda omuzlarınızın altına bir yastık gelecek şekilde oturun.
2. Başınızı sağa 45 derece çevirin.
3. Hızlıca sırtüstü uzanın. Başınız yastıktan hafifçe geriye düşmüş ve hâlâ sağa dönük olmalı. 30-60 saniye bekleyin.
4. Başınızı kaldırmadan 90 derece sola çevirin. Artık başınız sola 45 derece bakıyor. 30-60 saniye bekleyin.
5. Başınızı aynı açıda tutarak gövdenizle birlikte sol tarafınıza dönün. Yüzünüz yere doğru bakmalı. 30-60 saniye bekleyin.
6. Sol tarafınızdan yavaşça oturur pozisyona doğrulun.

Sol kulak için aynı adımlar ters yönde yapılır: baş önce sola çevrilir, sonra sağa döndürülür ve sağ tarafa dönülerek doğrulunur.

Manevra bir seansta 2-3 kez tekrarlanabilir. Yanlış kulağa yapılan manevra işe yaramaz, nadiren kristalin başka bir kanala kaçmasına yol açabilir. Bu yüzden ilk atakta tanının muayeneyle konması, manevranın da mümkünse önce muayenede uygulanıp nasıl yapıldığının öğrenilmesi en doğrusudur.

Brandt-Daroff mı, Epley mi?

• Epley manevrası hangi kulakta sorun olduğu biliniyorsa daha hızlı sonuç verir. Hastaların önemli bir kısmı bir ya da birkaç uygulamada rahatlar.
• Brandt-Daroff egzersizi her iki tarafa yapıldığı için kulağı bilmeyi gerektirmez. Daha yavaş etki eder, ancak düzenli yapıldığında hem kristallerin yerine oturmasına hem de beynin baş dönmesine alışmasına yardım eder. Manevradan sonra kalan hafif şikayetlerde ve tekrarlayan ataklarda da kullanılır.

Kulak kristali oynamasının daha az görülen yan kanal tipinde ise bu iki yöntem yerine farklı manevralar (örneğin barbekü manevrası) kullanılır. Yatarken sağa ve sola dönünce her iki tarafta da şiddetli dönme oluyorsa bu tip akla gelir ve muayene gerekir.

Denge egzersizleri

Denge sinirinin iltihabından (vestibüler nörit) sonra haftalarca süren dengesizlik hissinde kristal manevraları işe yaramaz. Bu durumda beynin dengeye yeniden uyum sağlamasına yardım eden egzersizler önerilir:

• Kol boyu mesafede tuttuğunuz bir yazıya bakarken başınızı 1 dakika boyunca sağa sola, sonra yukarı aşağı çevirin. Yazı net kalmalı.
• Bir duvarın yanında, gözleriniz açıkken ayaklarınız bitişik durun. Kolaylaştıkça aynı şeyi gözleriniz kapalıyken deneyin.
• Bir koridorda düz bir çizgi üzerinde, topuğunuzu diğer ayağınızın ucuna değdirerek yürüyün.

Bu egzersizler günde 2-3 kez, birkaç dakika yapılır. Başta baş dönmesini hafifçe artırmaları beklenen bir durumdur.

Vertigo egzersizleri yapılırken nelere dikkat edilmeli?

• İlk denemelerde yanınızda birinin olmasını sağlayın. Egzersiz sırasında baş dönmesi ve bulantı geçici olarak artabilir.
• Egzersizden hemen sonra araç kullanmayın, merdiven inip çıkmayın.
• Boyun fıtığı, ileri derecede bel sorunu, yakın zamanda geçirilmiş göz ameliyatı ya da retina sorunu varsa egzersizlere başlamadan önce doktora danışın.
• Bulantınız fazlaysa egzersizlerden yarım saat önce hafif bir şeyler yiyin.
• Manevradan sonra eskiden önerildiği gibi iki gün dik oturarak uyumak çoğu hastada gerekli değildir. İlk gece başınızı hafif yüksekte tutmanız yeterlidir.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Egzersizlere rağmen 2 hafta içinde düzelme olmuyorsa, ataklar sıklaşıyorsa ya da baş dönmesi baş hareketi olmadan da devam ediyorsa tanının yeniden değerlendirilmesi gerekir. Baş dönmesiyle birlikte konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol ya da bacakta güçsüzlük, çift görme ya da ani işitme kaybı varsa beklemeden acil servise başvurulmalıdır.

Kulak kristali oynamasının tanısı ve manevra tedavisi için Antalya'da Op. Dr. Ümit Küçüktepe ile iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, muayenenin yerini tutmaz.

Sık Sorulan Sorular